Mật bổn - những bí ẩn lịch sử Việt Nam cổ trung đại:

Trần Cảo chết mờ ám và thái độ Trần Nguyên Hãn

0 Thanh Niên
Nếu hai triều Lê sơ và Lê trung hưng cố tình mô tả vụ án Trần Nguyên Hãn như sự nghi kỵ thuần túy thì tư liệu lịch sử do nhà Mạc để lại chỉ ra một đầu mối quan trọng. Sự rạn nứt trong mối quan hệ giữa Lê Thái Tổ và Trần Nguyên Hãn bắt nguồn từ vấn đề Trần Cảo. Vậy nhân vật này là ai?
Đoạn về cái chết của Trần Cảo trong Đại Việt sử ký toàn thư /// TƯ LIỆU CỦA TÁC GIẢ Đoạn về cái chết của Trần Cảo trong Đại Việt sử ký toàn thư - TƯ LIỆU CỦA TÁC GIẢ
Đoạn về cái chết của Trần Cảo trong Đại Việt sử ký toàn thư
TƯ LIỆU CỦA TÁC GIẢ

Trần Cảo với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Theo Lam Sơn thực lục, Đại Việt sử ký toàn thư và Đại Việt thông sử, Trần Cảo vốn tên là Hồ Ông, là con của một người ăn mày, lánh nạn trốn đến châu Ngọc Ma. Thổ quan châu ấy là Cầm Quý giả xưng Hồ Ông là dòng dõi vua Trần. Lê Lợi đón về làm vua, đặt niên hiệu là Thiên Khánh, vì “khi ấy người trong nước khổ vì những chính lệnh ngặt nghèo của giặc, mong tìm được người làm chủ, mà nhà vua thì nóng lòng muốn diệt giặc cứu dân”, “cho là dân nước ta vẫn còn nhớ họ Trần”, “vả lại muốn mượn tiếng đáp lại người Minh để làm tin”. Hà Nhậm Đại cho biết Trần Nguyên Hãn có vai trò rất lớn trong quyết định này. Lê triều khiếu vịnh thi tập tiết lộ: “Ông [Trần Nguyên Hãn] nhất trí với Lê Thái Tổ lập Trần Cảo để thỏa lòng mong muốn của dân”.
Trần Cảo được lập tháng 11 năm Ất Tỵ (1425). Lê Lợi đã tế cáo với vong linh các vua triều Trần vào đêm giao thừa năm đó. Lê Quý Đôn nói rõ thêm, sau khi lập Trần Cảo, Lê Lợi tự xưng là Kiểm hiệu Thái sư. Nói cách khác, vào cuối năm 1425, một triều đại Hậu Trần đã được thành lập, với hoàng đế là Thiên Khánh đế Trần Cảo, và thái sư đầu triều là Lê Lợi.
Dưới khả năng văn từ của Nguyễn Trãi, Lê Lợi liên tục đàm phán với tướng Minh nhằm thúc đẩy quân Minh chấp nhận rút lui, lập lại con cháu họ Trần. Quân trung từ mệnh tập còn chép hai tờ biểu cầu phong cho Trần Cảo, một tờ tấu cáo của Kiểm hiệu Thái sư Lê Lợi báo lên các tiên đế triều Trần về việc lập Trần Cảo làm vua, đều do Nguyễn Trãi chấp bút. Bản văn hội thề Đông Quan cho thấy có ít nhất 5 vị đại thần được ban quốc tính (họ Trần): Trần Ngân, Trần Văn Xảo, Trần Bi, Trần Lý, Trần Văn An. Cuối năm Thiên Khánh thứ 3 (1427), vua Minh sai Lý Kỳ và La Nhữ Kính sang nước ta sách phong Trần Cảo làm An Nam quốc vương. Nếu mọi việc cứ thế diễn ra, thì nhà Trần sẽ được tái lập và Lê Lợi trở thành đệ nhất công thần trung hưng. Tuy nhiên, lịch sử đã không diễn ra theo chiều hướng đó. Đại Việt sử ký toàn thư cho biết năm Thuận Thiên thứ 1 - thực chất phải là năm Thiên Khánh thứ 4 nhà Hậu Trần (1428), vào tháng giêng ngày 10 “Trần Cảo uống thuốc độc chết”.

Quanh cái chết bí mật của Trần Cảo

Chỉ một cái chết của Trần Cảo mà Toàn thư chép đến bốn thuyết khác nhau. Chứng tỏ đây là một việc rất nhạy cảm, bí mật. Bốn thuyết này có điểm chung, đều nói Trần Cảo chạy trốn rồi chết. Nguyên nhân là do lo cho địa vị của mình. Hình ảnh Lê Lợi thì chỗ ác, chỗ hiền rất khác nhau:
1- Bấy giờ, bề tôi đều dâng sớ lên Lê Lợi, nói Trần Cảo không có công gì với dân, sao lại ở trên mọi người, nên sớm trừ đi. Lê Lợi cũng biết là phải, nhưng còn không nỡ, đối đãi với Cảo càng hậu. Trần Cảo biết lòng dân không phục, ngầm trốn ra biển để về châu Ngọc Ma. Chạy đến Ma Cảng (Nghệ An), bị truy binh của Lê Lợi bắt được, đem về Đông Quan. Trần Cảo uống thuốc độc chết.
2- Trần Cảo nói: Trời không thể có hai mặt, nước không thể có hai vua, ta không có công gì với thiên hạ mà ở ngôi tôn, nếu không liệu sớm, sợ có hối hận về sau. Rồi lén đi thuyền ra biển mà chết.
3- Trần Cảo cùng với bọn Văn Nhuệ đi thuyền trốn đến ải Cổ Lộng. Lê Lợi sai người đuổi theo giết chết, ném xác vào trong bụi gai. Lúc chết, Cảo có câu khấn trời, ai nghe cũng phải thương xót.
4- Lê Lợi nói kín rằng: Ta trăm trận mới lấy được thiên hạ, mà Cảo thì giữ ngôi cao. Trần Cảo sợ hãi chạy đến ải Cổ Lộng. Lê Lợi sai người đuổi theo giết chết, ném xác vào trong bụi gai.
Tập hợp các cách nói lại, tạm nhận định: Sau khi dẹp yên giặc Minh, vấn đề người làm vua trở nên gay gắt. Nhiều người bên phe Lê Lợi yêu cầu loại bỏ Trần Cảo. Trần Cảo lo sợ, đã cùng Văn Nhuệ (Văn Duệ) khởi sự trước ở thành Cổ Lộng, nhưng thất bại. Trần Cảo trốn về châu Ngọc Ma, bị người của Lê Lợi truy đuổi kịp, bắt giết.
Phản ứng của Trần Nguyên Hãn trong vụ này rất gay gắt. Lê triều khiếu vịnh thi tập cho biết: “Đến khi Thái Tổ lên ngôi, Trần Cảo bị giết, Hãn rất bất bình, nói: “Nhà vua tướng mạo như Việt vương Câu Tiễn, không thể nào cùng nhau chung hưởng yên vui…”, bèn xin về hưu”. Điều đó có nghĩa Trần Nguyên Hãn từ chức vì phản ứng trước việc Lê Lợi giết Trần Cảo, việc đáng lý hóa giải được mâu thuẫn. Vậy, tại sao cuối cùng Trần Nguyên Hãn vẫn bị giết? 
(Trích từ sách Mật bổn - những bí ẩn lịch sử Việt Nam cổ trung đại, do NXB Tổng hợp TP.HCM ấn hành)

Bình luận

User
Gửi bình luận
Hãy là người đầu tiên đưa ra ý kiến cho bài viết này!

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU